تبلیغات
وبلاگ رسمی عبدالکریم پاک سیرت علی ولی الله

LOGO

 

 

آسیب شناسی موسیقی آیینی

 

 

http://www.siasatrooz.ir/vdcbwwbw.rhbaapiuur.html

 

 

آسیب شناسی موسیقی آئینی در گفت وگو با عبدالكریم پاك سیرت

 

طی این سالها وضعیت موسیقی ایران دستخوش تغییرات فراوانی شده است. به نحوی كه كافیست اطلاعات كمی در خصوص تاریخچه موسیقی ایران داشته باشی تا ببینی آنچه این روزها به عنوان موسیقی و بطور خاص موسیقی مذهبی در كشور ما رایج است با فرهنگ نهادینه شده موسیقی پر تمدن ما فاصله ها دارد.

كارشناسان دلایل بسیاری را برای این سقوط ارزش ها مطرح كرده كه از جمله آنها تقلید از برخی جریان های مد شده در موسیقی روز دنیا است.

سیاست روز از همین رو در گفت وگو با عبدالکریم پاک سیرت، خواننده و مدرس دانشگاه در رشته تخصصی آواز ایرانی و پژوهشگر موسیقی ایران كه نزد استادانی همچون رضوی سروستانی، دکتر حسین عمومی، مجید کیانی، محمد رضا لطفی و علی اصغر بیانی تعلیم یافته چرایی این دورشدگی را واكاوی كرده است.

 

 ارتباط بین موسیقی و مذهب را چگونه ارزیابی می كنید؟

 در تمام ادیان توحیدی زبان هنر و بیان نمادین آن از دیرباز تاکنون پیوسته یکی از قوی ترین و پر نفوذ ترین ودر عین حال موثرترین ابزار اشاعه و القاء معانی ومفاهیم قدسی و اعتقادی بوده و هست، چنانکه در مسیحیت از عنصر تصویر که تمثال حضرت مسیح وحضرت مریم ویا قدیسان را بر دیوار ها وسقف های کلیسا ترسیم می کردند و مفاهیم نمادین را از طریق تصویر این پاکان به پیروان آنها انتقال می دادند ودر اسلام از طریق خط و نوشتن آیات قرآن که تقریباً در هیچ دینی دیگری سابقه نداشته بر در و دیوار های مساجد و اماکن مقدسه وستونهای ستبری که جلب توجه بیننده را می‌کرد، در تفهیم وتلقین معانی بلند کلام آسمانی در روح وجسم مسلمانان در جهت جذب ناظران بهره می گرفتند که تاکنون نیز ادامه دارد.

ولی در مورد موسیقی واستفاده آئینی و قدسی از آن نیز در بین پیروان ادیان توحیدی بخصوص اسلام ومسیحیت نیز اشتراکات ودر عین حال نگاه های متفاوتی است، کلیسا برای بهتر و زیباتر برگزار کردن دعا و مناجات از موسیقی بهره جست تا جایی که آواهای چند صدایی، آلتو، تنور وسوپرانو بهمراهی ارگ کلیسا شکل گرفت و به حدی این امر مقبول افتاد که حتی خط نت توسط یک کشیش مسیحی ابداع گردید ودر طی چند قرن گذشته به شکل امروزی تکامل یافت.

در دین مقدس اسلام نیز توجهی خاص به صدای خوب شده است ودر اخبار حدیثی مبارک از لسان پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) رسیده است، که فرموده اند :"از برای هر چیزی زیبایی است واز برای صدا، صوت نیکو است". وهم این زیباشناسی حکیمانه است که از دیرباز تا کنون مشوق توجه به صدای خوب واستفاده از مقامات موسیقی، در قالبی شایسته وتأثیر گذار برای بیان مفاهیم و ارزشهای معنوی وقدس در دین اسلام گردیده، که از جمله می توان از قرائت قرآن، اذان، مناجات، واز چند سده گذشته تا کنون شبیه خوانی و نوحه خوانی نام برد، پس می توان با سربلندی اعلام کرد که موسیقی هیچگاه درمقابل دین نبوده ونیست بلکه بعنوان ابزار و وسیله ای نجیب وآسمانی برای القاء وپذیرش مفاهیم و شعائر بلند معنوی در کنار دین قرار داشته و دارد، بدیهی است آنچه را که اسلام و هر دین باوری با آن مخالف است : همانان ابتذال و موسیقی مطرب می باشد که از نظر شرع مقدس نهی شده، نه اصل موسیقی.

 

از تاریخچه موسیقی مذهبی برایمان بگویید؟

تقریباً می توان ادعا کرد موسیقی مذهبی وبیان اذکار و اوراد و مکنونات قلبی بشربا خالق هستی، از بد وجود او پیوسته روبه تکامل بوده وهست،و در همه ادیان بخصوص ادیان توحیدی آواها ونواها، قالبی بایسته برای برگزاری آئین ها ومراسم مذهبی بوده است. در دین اسلام اذان را می توان بعنوان اولین شعار توحیدی که با بیان کلام وآوای خاص خوانده شده نام برد. سپس قرائت قرآن، تهلیل، ودر سده های بعد بخصوص از زمان آل بویه مراسم سوگواری سالار شهیدان و دسته گردانی های عزاداری تا کنون ،پیوسته با موسیقی همراه  وهما هنگ بوده است. و  بطور کلی هر جا که مذهب تشیع دارای جایگاهی قوی بوده در آنجا موسیقی مذهبی و آیینی و ذکر ذاکرین نیز پر رونق تر اجرا شده است.

 

 لطفاً نظر خود را در خصوص بررسی آسیب های جدی که به این موسیقی طی سال ها بخصوص سالهای اخیر وارد شده بفرمایید؟

 بدیهی است هر امری ولو قدسی و معرفتی هر چند هم که دارای بار ارزشی و معنوی باشد، اگر بدست نا اهل استاد ندیده، بیفتد به ابتذال کشیده خواهد شد، وشاهد این مدعای بنده چیزی است که در طی این دهه همه ما شاهد آن هستیم تا جایی که صدای اعتراض بزرگان دین و رهبران مذهبی ما را هم درآورده است، این افراد که بهتر است آنها را بی مسئولیت معرفی کرد، بدون احساس مسئولیت مذهبی واعتقادی وهنری واجتماعی، اقدام به سر همبندی کلماتی سخیف و عامیانه و آهنگی سخیف‌تر و مبتذل­تر از آن کلام، می نمایند، که دون شأن مردم عادی است ،چه برسد که در شان اولیای دین و ذوات مقدسه اسلام باشد، وبا این کار موجبات تمسخر واستهزاء مردم را فراهم می نمایند. استفاده از کلمات محاوره‌ای سبک وعامیانه به همراهی آهنگی مبتذل که از نظر ضرب آهنگ وملودی تداعی کننده موسیقی های سبک جاز و موسیقی پاپ است، که هیچگونه ارتباط فرهنگی ومعنایی با شعائر وقیام بلند عاشورا ندارد. دور نیست اگر بگوییم این وهن باعث رویگردانی تدریجی مردم فهیم از اقامه عزای حسینی بشکل بایسته آن خواهد شد، با اوضا ع لازم است نهادهای مسئول مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وسازمان تبلیغات اسلامی و خطبای ارجمند نسبت به این مهم از خود حساسیت و واکنش جدی نشان دهند و جلو این انحراف فرهنگی  را بگیرند.

آیا تاکنون کار اساسی برای اصلاح فضای موسیقایی محرم مبتنی برداشته های دینی وعلمی انجام شده است؟

 تاکنون دستور العملی که دال بر چنین امری باشد بنده مشاهده نکرده ام، ولی قاعدتاً با توجه به فراگیر بودن این فضا باید یک هیئت نظارت زیر نظرخبرگان وپیر غلامان، در هر شهری ایجاد شود. ونوحه ها وآهنگ ها مورد بازبینی وگزینش قرار گیرد، علی الخصوص نوحه هایی که توسط مداحان معروف وپُر طرفدار خواند می شود وبطور گسترده صدا و کلام نوحه های آنها در سطح کشور علا قه مندانی دارد، تا آثار ارزشمند تشویق و آثار کم ارزش ومبتذل از اجرا منع شود، قطعا با اجرای مقرراتی اینگونه، این شعائر پس از مدتی  روند بایسته خود را پیدا خواهد کرد.

جای علمی کردن موسیقی مذهبی کجاست؟ آیا اصلا موسیقی مذهبی ما ظرفیت علمی شدن دارد؟ علمی کردن هر امری بستگی به پتانسیل فرهنگی و جوهره آن پدیده دارد. موسیقی مذهبی چون دارای پشتوانه ای فرهنگی ومعنوی است حتماً می تواند علمی باشد،چرا که در قدیم اصلاً علمی بوده و پیوسته توسط استادان و موسیقی شناسان، تعلیم آن بصورت مدون و قا نونمند صورت می گرفته است، نمونه بارز آن را از تاریخ پیدایش تعزیه و آموزش موسیقی ردیف دستگاهی، به تعزیه خوانان وشبیه گردانانی که برای اجرا تعزیه به تکیه دولت، در دوران ناصر الدین شاه به تهران دعوت می شدند و  زیر نظر ناظم البکاء آموزش علمی می دیدند، را می توان مورد مطالعه قرار داد.

آیا موسیقی می تواند در جریان اشاعه فرهنگ اسلامی ایرانی نقشی   ایفا کند یا خیر؟

 برای اشاعه وگسترش یک فرهنگ، آنهم فرهنگ اسلامی چه در ایران و چه در جهان اسلام و دیگر ممالک، باید از تمامی امکانات استفاده شود بدیهی است در این میان زبان وبیان هنری یکی از برنده ترین وتاثیرگذارترین زبانهاست. که البته در میان هنرها، هنر موسیقی از دیرباز بخاطرایجاد ارتباط بسیار قوی ، بسیار تأثیر گذار بوده، بعنوان مثال می توان از موسیقی تعزیه که در قالب موسیقی دستگاهی اجرا می شود وبه زیبایی هر چه تمام تر و با بلاغتی مثا ل زدنی، با استفاده از بیان شگرف تلفیق شعربا ردیف موسیقی آوازی، به بیان والقاء شخصیت اولیاء و شقاوت اشقیاء پرداخته می شود، اشاره کرد .وچون مردم با این نوع موسیقی ، بهترین پیوند و ارتباط را دارند ،تأثیر بهتری رانیزاز آن دریافت می کنند.

 به نظر شما تقلیدهای کورکورانه تا چه حد می تواند به فرهنگ موسیقی ضربه وارد سازد؟

 تقلید در امور پایه وآموزش مبانی، نه تنها بد نیست بلکه لازم است، اما وقتی کسی که می خواهد خود راهنرمند، ذاکر،مداح ویا به شخصیت  فرهنگی معرفی کند ولی زحمت تلمذ و طلبگی را برخود همواره نمی نماید، در نتیجه کار وی بی مایه و بی هویت است و ناچار درمان این نقیصه را در تقلید کورکورانه می بیند که افراد بی مایه ای چنین، بلای جان اعتقادات، فرهنگ وهنر یک مملکت می شوند وآئینی به این عظمت و شکوه را دستمایه کسب شهرت وثروت قرار می دهند، ولی خوب ما دیده ایم عاقبت چنین افرادی را که توجه معنوی وفرایزدی از آنها گرفته وبه باد فراموشی سپرده شده وحتی در زمان حیاتشان به انزوا رانده شده اند، البته این انزوا غیر از آن چیزی است که هنرمندان واقعی و سینه سوختگان وادی ­هنرهای قدسی از بد حادثه به آن پناه می برندو صحنه را به نفع هنرمند نماها ترک می کنند.

فاکتورهای لازم برای یک مداح و ذاکر شایسته از نظرشما چه چیزی است؟

 1-تقوا وشهرت نیک 2- صدای خوب و رسا 3- طی کردن دوره های آموزشی زیر نظر استادان مبرز 4- آشنایی کافی با ادبیات واشراف به ادبیات عرب در حد لزوم 5- آشنایی لازم با تاریخ اسلام، تشیع، وبخصوص شناخت مقاتل صحیح عاشورایی 6- تسلط به موسیقی  ردیف دستگاهی وشناخت ریتم، 7- بررسی ومطالعه آثار فاخر وبجا مانده از استادان گذشته در امر تعزیه ونوحه خوانی 7 شناخت مخاطب ومنطقه ای که برای آنان می خواند. 8 تسلط بر قرائت قرآن، ادعیه های مشهوره، وتوانایی اجرای تلفیق صحیح هر کدام از این موارد در قالب موسیقی خاص خودش و...

 آیا تشکیل سازمان‌ها ویا مراکز آموزش موسیقی مذهبی را پیشنهاد می کنید؟ به عقیده بنده چنانچه این موسیقی مذهبی در سطح آموزش عالی و دانشگاهی  ارائه و شکل بگیرد، استوارتر و علمی تر وتاثیر گذار تر خواهد شد، مانند کاری که ده ها سال است در دانشگاه الازهر مصردر حال اجراست.

 

آیا بیم فراموشی نغمات ماندگار می رود؟ چه باید کرد؟ با توجه به بیان آسیب ها مسلما اصا لت نغمات در شرف نا بودی است و  بهترین راه صیانت از نغمات و آثار ماندگار در درجه اول ثبت و ضبط آنها، و در درجه دوم آموزش، تجزیه تحلیل، باز خوانی و بازسازی این آثار است. که متاسفانه گویا این دو اصل مهم مغفول مانده وبسیاری از این نغمات اصیل از یادها رفته و از دست  رفته اند، و بعلت همین آسیب است که ذاکرین و مداحان جوان و کم تجربه بدون توجه به آثار ماندگار قدیم، سنت ها ی ارزشی فرهنگ موسیقی آیینی  را نادیده گرفته وبه نعمات بی هویت و دور از شان آئین عزاداری می پردازند که کلام فاخر و ضرب آهنگی بلیغ و متقن دراکثرآثارآنها دیده نمی شود.

راهکارهای شما به ویژه درحوزه موسیقی مذهبی در ماه محرم و دیگر مناسبت ها چیست؟ اولا نهادهای مسئول از جمله وزارت ارشاد وحوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی باید هیئت های نظارت تشکیل داده واز نظر ملودی و کلام آثار را مورد ارزشیابی قرار دهند، مانند کارهایی که از صدا وسیما در قسمت عاشورایی درمرکز تولید موسیقی سازمان پخش می شود، دوماً اظهار نظر اساتید، علما و مراجع تقلید بصورت فراگیر در جهت جلوگیری از انحرافات وابتذال در برگزاری آیین های عاشورایی، سوماً مسئولین هیئت هاباید انسانهای آگاهی باشند ومعنی را فدای حال کاذب نکنند و بجای دغدغه جذب جمعیت های زیاد، به فکر آسیب وانحرافی باشند که بعضی از مداحان ناآگاه و غلو کنندگان عامی، مرتکب می شوند.

آیا در ترسیم فضای موسیقی مذهبی کشور توانسته ایم تا حدی به اهداف مورد نظر دست پیدا کنیم؟ شرط موفقیت در این امر قانونمند کردن ونهادینه شدن امر آموزش در فضای موسیقی مذهبی کشور است، که از قدیم در بین ذاکرین و پیر غلامان امروزی بعنوان یک ارزش، شناخته شده، وبه خوبی مراعات گردیده است. چنانچه بتوانیم این سنت حسنه را امروزنیز احیا کنیم به هدف اصلی که همانا رضای خدا و بند گان فرهیخته خداست، دست یافته ایم.

آیا جریان موسیقی در گونه مذهبی ویا عاشورایی خود نیازمند ورود به مسائل فقهی هم هست؟ در این رابطه باید چگونه وارد شد؟

هرگاه حرفی از مذهب وشعائر دین به میان آید لا جرم دخالت مسائل فقهی وحُکمی را بدنبال دارد. چنانچه در قدیم بدین صورت بود. مثلاً در بین ذاکران دزفول (که شهر اینجانب است) پیو سته رسم بر این بود، نوحه سازی که معمولاً شعر وآهنگ را توامان می آفرید، خود را موظف می‌دید شعر را به محضر علما برده و تایید بگیرد، سپس آن عالم از وی می خواست تا آن نوحه را بهمراه آهنگ نیز برایش بخواند، وآنگاه پس  از اطمینان  یافتن از عدم وجود ابتذال ،  اجازه خواندن می داد، وعلّت وجود بلاغت واستحکام موسیقی های مذهبی قدیم بخصوص در دزفول، مشاورت و رایزنی با علمای دین وتلّمذ نزد موسیقی دانان ومقام شناسان باصلاحیت بود که متاسفانه امروزه بهر دلیل از وجود آن محروم مانده ایم.

فکر می کنید بالاخره چه زمانی این سوء تفاهم ها درباره موسیقی، در کشور ما حل می شود؟ سوء تفاهم براثر عدم شناخت است وبا وجود شناخت هم مرتفع می شود، اگر لزوم شناخت هنر وتاثیر فرهنگی وانسان ساز آن تبین و شناسانده شود و انسانهایی که مصداق تأثیر پذیری و تربیت یافتگی این فن شریف و هنر مظلوم هستند، به جامعه شناسانده شوند، هم مردم وهم منتقدین در خواهند یافت که کار موسیقی نیز مانند سایر علوم وفنون می تواند هم تأثیر نیک وهم بد داشته باشد، و این بستگی به تربیت فرهنگی اخلاقی و خانوادگی معلم و مجری این هنراست و ارتباطی به ماهیت موسیقی ندارد، زیرا موسیقی را ما می آفرینیم و تأثیر روحی و شخصّیتیِ ما است که به وجود یا عدم وجود کیفیت فرهنگی معنوی و هنری آن موسیقی ، ارزش می بخشد، چرا که کیفیت و بار ارزشیِ فاخر یا مبتذل آن اثر، تجلّی ایدئولوژی و جهان بینی صاحب آن اثر است که بصورت کلام یا ملودی نمود پیدا می کند.

 

 

 

 




نظر سنجی

به نظرشماگرامیان علت این که در 3دهه ی بعداز انقلاب ازبین نسل جدید آوازخوانان خواننده ای صاحب سبک ظهورپیدانکرده است چیست؟


آمار بازیدکنندگان

کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت



درباره ما




ایجاد کننده وبلاگ : عبد الکریم پاک سیرت